Cowboys, paarden en stieren in de Camargue

Waar de Rhône in de Middellandse Zee uitmondt, ligt de Camargue, een streek met cowboys, stieren en paarden. Reisdier nam een kijkje in een van de oudste veeboerderijen van Frankrijk.

Tekst & foto’s: Jan Hazevoet

De Camargue beslaat de hele Rhônedelta. Eigenlijk is de Camargue een eiland, dat ligt ingeklemd tussen twee armen van de Rhône. Het landschap is plat maar afwisselend, met meren en lagunes, bossen en velden die de ene keer onderlopen en dan weer droogbakken in de Mediterrane zon.

Als het regent, verandert het gebied zowat in een moeras en de wegen in modderpaden. Omdat de grond soms zo zout is als de zee, kun je er bijna niets verbouwen. Het is een weerbarstige, dunbevolkte streek waar alleen geharde veeboeren zich thuis voelen.

Een van de oudste veeboerderijen is het Mas Saint Germain, midden in het Parc naturel regional de Camargue. “Ons landhuis stamt uit de tijd van de Romeinen en is ononderbroken in bedrijf geweest”, vertelt veeboerin Laure Vadon. Het is een van de oudste boerderijen van de Provence en misschien wel van Frankrijk. Inmiddels wordt de boerderij gerund door de zesde generatie Vadon’s.

Arles

Laure denkt dat haar ranch is gesticht door een van de legionairs van Julius Caesar. De romeinse veldheer kwam vaak met zijn troepen in Arles, de hoofdstad van de Camargue. “Die legionairs waren stoere kerels, het soort dat er niet voor terugschrok om hier wat van te maken.”

Het Mas Saint Germain is ook Bed and Breakfast. Je slaapt in een ouderwets hemelbed en ‘s ochtends word je gewekt door een paar nieuwsgierige schapen onder je raam. Je eet producten uit de streek -zoals Camargue-rijst- en je krijgt een uitgebreide rondleiding over het terrein. Natuurlijk krijg je dan ook alles te weten over de dieren van het Mas.

Trekvogels

Zoals - verrassend genoeg - wilde trekvogels. Omdat het Mas er al 2000 jaar staat, is het namelijk een vertrouwd herkenningspunt vanuit de lucht. “Het huis staat helemaal geïsoleerd in de velden”, vertelt Laure. “Generatie na generatie heeft het Mas in het geheugen gegrift op de mentale routekaart.”

Zo komt er steevast op een dag in april een zwerm ganzen aanvliegen, vanuit de Cevennen. “Je kan ze echt zien zoeken naar ons huis. Als ze het hebben gevonden blijven ze hier boven cirkelen, net zolang tot iedereen is gearriveerd. Dan vliegen ze plots weer naar het noorden on even later terug te komen met de jonge vogels. Ze checken dus blijkbaar hoe de situatie is en als alles in orde is bevonden, halen ze de kinderen op.”

Ook bijeneters uit Afrika weten het Mas te vinden. In de vroege lente zitten er op een dag opeens honderden op het dak. “Ze maken een enorm kabaal. Net zolang totdat ze er zeker van zijn dat iedereen er is. Even de hoofden tellen na een lange reis.”

Courses camarguaises

Maar de echte trots van het Mas zijn de tweehonderd stieren, die vrij rondlopen in de wei. Ze worden gehouden voor de courses camarguaises, die in het zuiden van de Provence en de Languedoc worden gehouden van april tot oktober. Het is de regionale obsessie: elk zichzelf respecterend dorp heeft een arena.

De grootste staat in Arles. Hij werd gebouwd door de Romeinen en is nog steeds in gebruik. Een course meemaken in deze antieke arena is een hoogtepunt van een reis naar de Provence.

De courses camarguaises zijn diervriendelijk. Er komt geen bloed aan te pas en de stieren worden niet gedood, ook niet na afloop. Een course duurt tien minuten en in die tijd moeten spelers - razeteurs - hun moed tonen door een lint tussen de hoorns van de stier - de cocardier - te pakken. De stieren zijn de helden van het spel. Zij krijgen het applaus wanneer ze hun linten niet laten afpakken. Letterlijk: als je hier een dorp binnenrijdt, staat er vaak een monument voor de lokale 'champion' op de rotonde.

De tweehonderd halfwilde stieren van Mas Saint Germain hebben nog nooit een stal gezien en worden alleen in de winter bijgevoerd. Jonge stiertjes worden gevolgd tot ze vier jaar oud zijn. In die tijd bekijken de cowboys wat voor karakter elk dier heeft en of het geschikt is voor de course. “De kalfjes die je op de hoorns proberen te nemen als je ze benadert, die zijn geschikt”, glimlacht Laure. “Die zetten we apart bij de oudere, professionele arena-stieren.”

Deze arena-stieren hebben een lui leventje. Ze worden niet geslacht en mogen de rest van hun leven vrij rondlopen. In de zomer treden ze een keer in de twee weken tien minuten op in de arena.

Paarden

De stieren lijken in niets op onze Hollandse tamme stalkoeien. Ze moeten niets van mensen hebben, dus je kunt niet even de weide in lopen. Ze zijn alleen te benaderen per paard. Elke veeboerderij in de Camargue houdt daarom ook Camargue-paarden. Dit grijswitte paardenras is zo oud als de Romeinen en staat bekend om zijn uithoudingsvermogen en wendbaarheid.

Het Mas Saint Germain heeft er veertig. “Net als de stieren heeft elk paard zijn eigen karakter”, vertelt Laure. “Sommige zijn heel gevoelig en reageren snel op de ruiter. Die zijn geschikt voor het precieze werk.” Zoals het verzamelen (de ‘round-up’) van de kalveren, wanneer die na een half jaar gescheiden worden van de koeien. “Andere zijn wat rustiger, daar kan je tochten mee maken.” Als gast van de Bed & Breakfast kun je je paard uitzoeken, zadelen en de omgeving verkennen.

Het onderscheid tussen wilde en tamme paarden is in de Camargue moeilijk te maken. “Deze paarden hier in deze wei zijn van ons”, wijst Laure, “maar die daar verderop zijn wild. Maar die wilde paarden zijn net zo nieuwsgierig en onze tamme net zo vrij.”

Wild of tam: een gemiddeld Camargue-paard hoeft niet veel te werken. “Onze paarden hoeven een keer per week een rit te maken. De rest van de tijd staat de kudde buiten in een grote weide. Echte luxepaarden, dus. Zoals alle dieren hier.”

Checklist